Opowieści o regionie: dzięcioły. Tomasz Sczansny o tych ptakach [PODCAST]
Dzięcioły, to kolejne ptaki, o których opowiedział w Radiu 90 ornitolog Tomasz Sczansny. Mają bardzo mocny dziób i w fascynujący sposób zbudowaną czaszkę. Nazywane potocznie lekarzami drzew, dzięcioły wcale ich nie leczą, wręcz przeciwnie. Posłuchajcie!
Szacowany czas czytania: 05:22
Opowieści o regionie: dzięcioły
Opowieści o regionie: dzięcioły
Tomasz Sczansny: Zacznijmy od tego, że dzięcioły nie śpiewają, one bardziej tak jęczą, kwiczą, to są specyficzne odgłosy. Ich śpiewem jest bębnienie czy też werblowanie, czyli takie koncerty perkusyjne, które możemy usłyszeć wczesną wiosną, zanim jeszcze ptaki zaczną śpiewać tymi fletowymi piosenkami. One pomiędzy sobą posługują się właśnie tymi takimi jazgotami i krzykami. Ale żeby zwabić samicę, żeby pokazać swoje terytorium innemu konkurentowi, to właśnie bębnią i bębnią w drzewa, które zwykle są puste w środku. Takie, które działają jak pudło rezonansowe, czyli żeby ten dzięcioł za bardzo się nie wysilił, ale żeby było go słychać bardzo daleko.
Radio 90: Dzięcioł potrafi też stukać w ścianę i ją zniszczyć.
Tomasz Sczansny: To się bardzo często zdarza, szczególnie jesienią, dostaję takie zapytania jak pozbyć się dzięcioła? Nie dziwię się, bo jak jest budynek po świeżej termomodernizacji i ten dzięcioł robi kilka takich dziupli w ścianie, to można się zdenerwować. Jest sposób, żeby wywiesić dla niego budkę jakąś lęgową, on być może będzie tam nocował, bo on wybiera sobie ten ciepły styropian po to, żeby nocować tam po prostu.
Tomasz Sczansny: Mamy 10 gatunków dzięciołów i jakby nazwa każdego zaczyna się od dzięcioł, bo to jest dzięcioł duży, średni, czarny, zielony, siwy i tak dalej. Jedynym takim wyjątkiem jest krętogłów i ten krętogłów też jest jedynym gatunkiem, który odlatuje, na zimę wylatuje z Polski , bo żywi się głównie mrówkami, jajami mrówek, których nie ma tutaj zimą. Więc on jest takim gatunkiem wędrownym. Pozostałe dzięcioły są osiadłe. Skrzydła nie są też przystosowane do takich dalekich podróży, one sprawnie poruszają się pomiędzy gałęziami, ale żeby gdzieś dalej polecieć, to trudno. I ten lot tych dzięciołów jest bardzo charakterystyczny, bo jest taki falisty, porusza mocno skrzydłami, unosi się, potem się całkowicie składa, jak taka rakieta leci takim lotem ślizgowym opadając, opadając i znowu trochę pomacha tymi skrzydłami i takim lotem falistym właśnie przelatuje, z drzewa na drzewo.
Radio 90: Kojarzymy, że dzięcioł ma czerwoną czapeczkę.
Tomasz Sczansny: To są te dzięcioły pstre, duże, średnie i dzięciołek. Chociaż dzięcioł zielono siwy i zielony też ma taką czerwoną czapeczkę. Dzięcioł czarny, to największy nasz dzięcioł, też ma taki czerwony akcent na głowie. On jest właśnie największy, bo rozpiętość skrzydeł to nawet 70 centymetrów. Jest naprawdę duży i mocny. Najmniejszy to dzięciołek, który jest wielkości wróbla, zimą przemieszczając się korzysta ze stad innych ptaków, wędrując za pożywieniem, choć kojarzone są dzięcioły z drzewami i bez drzew by się nie odbyły, dzięciołka zimą można zobaczyć w trzcinowiskach.
Radio 90: Mówi się o dzięcioła, że to lekarze drzew.
Tomasz Sczansny: Niestety nie, jeszcze nie widziałem drzewa wyleczonego przez dzięcioła. Bardziej dzięcioły mogą być diagnostami. Lokalizują drzewa, które już są zainfekowane, czy na których są owady niszczące to drewno, ale nie są w stanie wyjeść wszystkich tych owadów i często jest już za późno na to, żeby to drzewo wyratować. Jeszcze dalej bym poszedł, bo myślę, że one infekują drzewa. One żerując na drzewach, które są miękkie w środku, bo mają grzyba jakiegoś, są zainfekowane, to na tym dziobie przenoszą tego grzyba na zdrowe drzewo i go infekują. Po prostu.
Radio 90: Czy ten dziób jest inaczej zbudowany, twardszy niż mają inne ptaki?
Tomasz Sczansny: Budowa dzięcioła jest wyjątkowa. Jest dużo mocniejszy niż inne ptaki. I tutaj kluczowy oczywiście jest dziób. Jego grubość i długość świadczy o tym, jak on jest atrakcyjny dla samicy. Jeżeli ten dziób jest mocniejszy, to znaczy, że szykuje lepszą dziuplę, która będzie bezpieczniejsza. Natomiast istotna jest budowa czaszki, bo kości czaszki są takie gąbczaste, w sensie struktury i to amortyzuje uderzenia. Ta czaszka jest na tyle dobrze zbudowana, że naukowcy próbowali robić kaski rowerowe z tektury na wzór tej gąbczastej czaszki dzięcioła i okazywało się, że są bardziej wytrzymałe niż te kaski, które obecnie są produkowane, choć wykonane były tylko z tektury. Dzięcioły maja bardzo długi język. On jest przymocowany takimi silnymi mięśniami do tej czaszki i ten język jest rurkowatej budowy. Na końcu ma takie haczyki i taką lepką wydzielinę i tym językiem penetruje wnętrza drzew, chodniki owadzie, ale także wnętrza mrowiska. Język takiego dzięcioła zielonego potrafi mieć, znaczy potrafi się wysuwać nawet o 10 centymetrów. Natomiast od krętogłowa jest nawet 5 razy dłuższy niż jego dziób.
Radio 90: Mówiliśmy o dziobie, mówiliśmy o czaszce, ale dzięcioł też nogi musi mieć wytrzymałe, prawda?
Tomasz Sczansny: O ile palce są skierowane zupełnie inaczej jak u ptaków, bo zwykle są trzy do przodu, jeden do tyłu, to tam są dwa do przodu, dwa do tyłu. Wyjątkiem jest dzięcioł trójpalczasty, ale jak sama nazwa wskazuje, ma tylko trzy palce. Ale tutaj istotny jest jeszcze ogon, bo te pióra na ogonie, czyli sterówki, są bardzo sztywne, bo on zawsze się na nich opiera gdy tym ruchem posuwistym porusza się po pniu.
Radio 90: Dużo mamy dzięciołów?
Tomasz Sczansny: Najczęściej możemy spotkać dzięcioła dużego, właśnie tego biało- czarnego z tą czerwoną czapeczką. Pospolite gatunki mają się bardzo dobrze u nas, bo mają miejsca, w których mogą gniazdować, a często taki dzięcioł czy nawet dzięcioł duży bez problemu może sobie wykuć dziuplę w parku, nawet można go bardzo często obserwować.
Sprawdź także poprzedni odcinek: