Tragedia na Pniówku. Zginęło wówczas 15 górników. Jest raport komisji WUG
Wiemy, jaka była przyczyna tragedii w kopalni Pniówek w Pawłowicach. Po wybuchu metanu w kwietniu 2022 roku pod ziemią zginęło 16 górników a ponad 30 zostało rannych.
Szacowany czas czytania: 05:06
Prace zakończyła właśnie specjalna komisja Wyższego Urzędu Górniczego, która badała przyczyn i okoliczności tego tragicznego zdarzenia.
Komisja podkreśla w raporcie, że ustaliła prawdopodobną przyczynę wybuchu metanu. Pracujący w ścianie kombajn miał zahaczyć o element obudowy chodnika lub o piaskowiec, powstała iskra, a ponieważ wcześniej nagromadziła się tam zbyt duża ilość metanu, nastąpił wybuch.
Skąd stężenie wybuchowe gazu? Zdaniem komisji przyczyną było niewłaściwie przewietrzanie przestrzeni w miejscu, gdzie kombajn wybierał węgiel. Znalazło się tam zbyt dużo urobku, dodatkowo skrzyżowanie ściany z pobliskim chodnikiem nie dawało odpowiedniego wylotu powietrza. To spowodowało nagromadzenie się metanu, który przekroczył krytyczne stężenie, a iskra zainicjowała wybuchu. Takie są ustalenia komisji Wyższego Urzędu Górniczego, która wykluczyła jednocześnie kilka innych możliwych przyczyn wybuchu.
Ustalono, że nie odprowadziły do niego prace strzałowe czy spawalnicze, stosowanie otwartego ognia lub środków zapalnych czy wyładowania elektrostatyczne. Przyczyną nie był także pożar endogeniczny, czyli samoistnie powstający w złożu. Według Komisji górnicy nie powinni wracać w rejon feralnej ściany N-6, ryzyko związane ze wznowieniem eksploatacji w tym miejscu jest zbyt duże.
Tragedia na Pniówku – przeczytaj materiały dziennikarzy Radia 90
Koniec prac komisji do zbadania przyczyn i okoliczności wybuchu metanu oraz wypadku zbiorowego w KWK „Pniówek”
W czwartek, 16 stycznia, zakończyła działalność Komisja powołana przez Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego dla zbadania okoliczności i przyczyn wybuchu metanu oraz wypadku zbiorowego zaistniałych w dniu 20 kwietnia 2022 roku w Jastrzębskiej Spółce Węglowej S.A. KWK „Pniówek” w Pawłowicach w rejonie ściany N-6 w pokładzie 404/4 + 405/1. W wyniku katastrofy górniczej poszkodowanych zostało 48 pracowników, w tym: 16 osób uległo wypadkom śmiertelnym, 7 ciężkim, a 25 wypadkom powodującym czasową niezdolność do pracy.
W skład Komisji, powołanej 22 kwietnia 2022 roku i kierowanej początkowo przez ówczesnego wiceprezesa WUG dr. inż. Krzysztofa Króla, a od dnia 5 listopada 2024 roku przez dyrektora Departamentu Górnictwa Podziemnego i Odkrywkowego dr. inż. Zbigniewa Rawickiego, wchodzili przedstawiciele wyższych uczelni, instytutów naukowo-badawczych, Państwowej Inspekcji Pracy, jednostek ratownictwa górniczego, związków zawodowych oraz Okręgowego Urzędu Górniczego w Rybniku i Wyższego Urzędu Górniczego.
Do zadań Komisji należały:
- analiza wybuchu metanu oraz wypadku zbiorowego w szczególności w aspekcie przyczyny, przebiegu oraz rejonu objętego skutkami zdarzenia,
- ocena akcji ratowniczej,
- ocena działań podejmowanych przez przedsiębiorcę i kierownika ruchu zakładu górniczego dla zwalczania zagrożenia metanowego w rejonie miejsca zdarzenia,
ocena możliwości dalszego prowadzenia ruchu zakładu górniczego w rejonie miejsca zdarzenia.
Do 16 stycznia br. komisja odbyła 10 posiedzeń. Z jej składu wyodrębnione zostały 4 zespoły robocze, których zadaniem było opracowanie ekspertyz dotyczących zagadnień aerologicznych, ratowniczych oraz związanych z zagrożeniami występującymi w rejonie zdarzenia. Zespołami kierowali przedstawiciele nauki i ratownictwa górniczego. W okresie prac komisji pięciokrotnie prowadzone były akcje ratownicze, z których pierwsza trwająca od 20 kwietnia do 2 maja 2022 roku związana była bezpośrednio ze zdarzeniem. Kolejne cztery, prowadzone w lutym, wrześniu i październiku 2023 roku, związane były z koniecznością odnalezienia siedmiu pracowników zaginionych w trakcie zdarzenia.
W toku prac komisji Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wystąpił do Prokuratury Okręgowej w Gliwicach o udostępnienie materiału dowodowego będącego w jej posiadaniu w związku z prowadzonymi czynnościami śledczymi. Materiał ten był podstawą do sporządzenia ekspertyzy uzupełniającej, związanej z określeniem pochodzenia inicjału do zapalenia i wybuchu metanu.
Na dziesiątym posiedzeniu Komisji (16 stycznia 2025 r.) przyjęto sprawozdanie z jej prac, w którym zawarte zostały przyczyny zdarzenia, a także wnioski mające na celu zapobieżenie podobnym zdarzeniom w przyszłości. Komisja na podstawie analizy całości materiału ustaliła że prawdopodobnym inicjałem zapalenia metanu i jego wybuchu o godz. 012 w dniu 20.04.2022 r. była iskra tarciowa organu urabiającego kombajnu z elementem stalowym obudowy rejonu skrzyżowania ściany N-6 z chodnikiem N-11 lub iskra tarciowa organu urabiającego kombajnu z piaskowcem.
Do niekontrolowanego nagromadzenia i utrzymywania się niebezpiecznego, wybuchowego stężenia metanu przyczynił się brak odpowiednich gabarytów geometrycznych skrzyżowania ściany N-6 z chodnikiem N-11 (wylot powietrza), wskutek nadmiernego opadu skał ze stropu oraz nagromadzonego urobionego węgla podczas trzykrotnego dojazdu kombajnu do chodnika N-11, co sprzyjało powstaniu niewłaściwie przewietrzanych przestrzeni w miejscu pracy organu urabiającego kombajnu.
Zapalenie i wybuch metanu w rejonie skrzyżowania ściany N-6 z chodnikiem N-11 spowodowały przemieszczenie znacznej ilości metanu przez zroby w kierunku chodnika N-12 i gwałtowny wzrost stężenia tego gazu w rejonie skrzyżowania ze ścianą N-6, zarejestrowany przez czujnik MM751.
Przeprowadzone analizy materiałów uzyskanych z Prokuratury Okręgowej w Gliwicach oraz zabezpieczonych przez Okręgowy Urząd Górniczy w Rybniku, w szczególności wyników prób powietrza pobieranych ze zrobów ściany N-6 w celu wczesnego wykrywania pożarów endogenicznych, potwierdzają, że w zrobach ściany N-6 dochodziło do procesu utleniania węgla przechodzącego w proces samozagrzewania. Z tego powodu Komisja wykluczyła pożar endogeniczny w zrobach ściany N-6 jako inicjał zapalenia i wybuchu metanu.
Komisja wykluczyła ponadto, jako przyczyny zainicjowania zapalenia i wybuchu metanu, następujące źródła:
- wykonywanie robót strzałowych,
- wykonywanie prac spawalniczych w ścianie N-6 przed zdarzeniem,
- wyładowania elektrostatyczne związane ze stosowaniem środków chemicznych, środków ochrony indywidualnej, a także tkanin powlekanych,
stosowanie otwartego ognia lub środków zapalczych.
Wnioski opracowane w oparciu o wymienione przyczyny i analizowany materiał skierowane zostały bezpośrednio do przedsiębiorców wydobywających węgiel kamienny, jednostek ratownictwa górniczego, a także do jednostek naukowo-badawczych. Merytoryczna treść wniosków obejmowała przede wszystkim zagadnienia z zakresu aerologii górniczej oraz ratownictwa górniczego. Ponadto komisja oceniła, jako nieuzasadnioną i niosącą nieakceptowalne ryzyko, możliwość wznowienia eksploatacji ścianą N-6.
Czytaj także: